Т25-1

Тақырыбы: Кәсіби өзін-өзі анықтау ұғымы және оның маңыздылығы

1. Кіріспе

Кәсіби өзін-өзі анықтау – адамның өзінің қабілеттерін, қызығушылықтарын, құндылықтарын, өмірлік мақсаттарын ескере отырып, болашақ мамандығын саналы түрде таңдау процесі. Бұл – тек мамандық таңдау емес, адамның өмір бойы дамуына, қоғамдағы орнын табуына әсер ететін маңызды қадам.

2. Кәсіби өзін-өзі анықтаудың негізгі компоненттері

1) Қызығушылықтар

Адам нені ұнатады, қандай іс-әрекеттерден ләззат алады – кәсіби таңдауға тікелей әсер етеді.
Мысалы: адам шығармашылықты жақсы көрсе – дизайн, өнер; логикалық тапсырмаларды ұнатса – ІТ, инженерия салаларына жақын болуы мүмкін.

2) Қабілеттер мен дағдылар

Қабілет – туа біткен және дамитын ерекшелік.
Дағды – жаттығу нәтижесінде қалыптастырылады.
Мамандық таңдау кезінде екеуі де ескеріледі.

3) Құндылықтар

Әр адам үшін маңызды нәрсе әртүрлі: тұрақты жұмыс, шығармашылық еркіндік, жоғары табыс, адамдарға көмектесу, бедел және т.б.
Құндылықтар мамандыққа деген ұзақ мерзімді қанағаттануды анықтайды.

4) Тұлғалық ерекшеліктер

Экстраверт немесе интроверт болу, стрессқа төзімділік, жауапкершілік, шығармашылық ойлау — мұның бәрі жұмыс стиліне әсер етеді.

3. Кәсіби өзін-өзі анықтаудың кезеңдері

1. Өзін тану: қызығушылықтар, қабілеттер, мінез ерекшеліктерін бағалау.
2. Мамандықтар әлемін зерттеу: салалардың ерекшеліктері, еңбек нарығындағы сұраныс.
3. Кәсіби мақсат қою: алдағы 3–5 жылдағы жоспар.
4. Шешім қабылдау: нақты мамандық/бағыт таңдау.
5. Іске асыру: оқу, дағдылану, тәжірибе жинақтау.

4. Неліктен кәсіби таңдауды ерте ойлау маңызды?

• Болашақ мамандыққа жүйелі дайындалуға мүмкіндік береді.
• Қателесуді азайтады және уақыт үнемдейді.
• Мотивацияны арттырады, оқу үлгерімі жақсарады.
• Еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болуға көмектеседі.

5. Қорытынды

Кәсіби өзін-өзі анықтау – үздіксіз даму процесі. Ол мектепте немесе ЖОО-да ғана емес, өмірдің әр кезеңінде жалғасады. Ең маңыздысы — өзіңізді түсіне білу және саналы таңдау жасау.

📝 СТУДЕНТТЕРГЕ АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР

Тапсырма 1. «Өзімді тану» мини-рефлексия

5–7 сөйлемнен тұратын мәтін жазыңыз:

• Мен қандай іс-әрекеттерді жақсы көремін?
• Менің күшті жақтарым қандай?
• Қай салада өзімді көре аламын?
• Бұл таңдаудың себебі не?

Мақсат: өзін-өзі талдауды бастау.

Тапсырма 2. Қызығушылық картасы (мини-диагностика)

Төмендегі салалардың әрқайсысына 1–5 балл арасында баға беріңіз (1 – мүлде қызық емес, 5 – өте қызықты):

• Техника және инженерия
• Ақпараттық технологиялар
• Медицина
• Экономика және бизнес
• Заң
• Шығармашылық, медиа
• Әлеуметтік сала, педагогика
• Қызмет көрсету саласы

Бағалаудан кейін:
«Қай сала ең жоғары балл алды? Неге?» деген сұраққа қысқаша жауап беріңіз.